NL | Een Pijn in de ANSUS
De mislukking van een huurlingen-coup
19 maart 1986: Koppen, gelijktijdig met de publicatie van Brokers of Death, het nieuwe boek van Jürgen Roth, stonden groot in het Leidsch Dagblad, een regionaal Nederlands dagblad in Zuid-Holland:
“Miljonair betaalt voor coup in Suriname.”
Journalisten Bob Mantiri en Hans Hoogendijk duiken in de schokkende ontwikkelingen:
Ongeveer 50 huurlingen uit Groot-Brittannië, Canada en West-Duitsland zouden momenteel intensieve commando-training ondergaan in Frans-Guyana. Hun missie: het regime van de Surinaamse heerser Desi Bouterse omverwerpen, onder leiding van de Canadese kapitein Zack.
De operatie wordt naar verluidt gefinancierd door de Surinaamse ANSUS Foundation, gevestigd in Amsterdam en geleid door George Baker, een lokale koffieshophouder. Bakers recente reis naar Frans-Guyana heeft speculaties over zijn betrokkenheid aangewakkerd.
Baker heeft altijd elke betrokkenheid bij het werven van huurlingen voor Ronnie Brunswijk’s Surinaamse junglecommando ontkend. Toch blijft hij actief. “Ik blijf dingen regelen, dat is mijn aard,” vertelt hij aan zijn kennissen die nieuwsgierig zijn naar zijn zakelijke zaken. Zijn café, ‘Downtown’ aan de Oude Hoogstraat, fungeert als het knooppunt waar hij netwerkt en zijn contacten regelt. Vrij opererend vanaf hier, ziet de lokale politie geen reden om in te grijpen.
Bakers connecties zijn uitgebreid en divers, met contacten over continenten en door de geschiedenis heen. Hij onderhoudt banden met voormalige soldaten uit Portugal, die in Afrika hebben gevochten, huurlingen uit Wales en de Waddeneilanden en CIA-agenten. Baker, die zichzelf trots een succesvol zakenman noemt, bedenkt vaak plannen om strijders naar conflictgebieden zoals Bolivia en andere hotspots te sturen. Deze eclectische mix van succesvolle zakenlieden, Vietnam-veteranen en ex-Portugese soldaten, die hij liefdevol zijn oude maten noemt, komt samen in zijn koffiehuis voordat ze naar Suriname vertrekken, dat hij als zijn ‘hoofdkwartier’ beschouwt. Betrouwbare bronnen zeggen dat het belangrijkste werk van zijn cafépersoneel gewoon is om alles soepel te laten verlopen.
In Amsterdam verzamelen deze ‘huurlingen’ zich om hun uitrusting, reiskosten en een bonus van ongeveer 100 dollar na hun succesvolle terugkeer te ontvangen. Deze opzet stelt Baker in staat te profiteren van de Surinaamse machtsstrijd terwijl hij de schijn ophoudt als eenvoudige café-eigenaar. Zijn echte activiteiten strekken zich echter ver uit boven het zetten van koffie, inclusief het opzetten van de American-Suriname Investment Bank, waarmee hij grote geldbedragen witwast,¹ waardoor hij en de ANSUS Foundation zich in het hart van clandestiene operaties bevinden.²
Het plot wordt ingewikkelder met de onthulling dat Baker een financieringsbron heeft veiliggesteld—een Surinaamse miljonair met aanzienlijke belangen in de bauxietwinning. Te midden van deze onthullingen is er speculatie dat de miljonair die deze gedurfde operatie financiert, mogelijk gemotiveerd is door een persoonlijke wraakactie tegen Bouterse, mogelijk gerelateerd aan de executie van zijn zoon. Roths bevindingen suggereren dat zowel de Franse als de Nederlandse inlichtingendiensten op de hoogte zijn, zonder dat een van beide diensten bezwaar maakt tegen de doelstellingen van de coup (ergens anders leren we dat de FBI ANSUS had geïnfiltreerd als onderdeel van hun eigen lopende onderzoek³).
Volgens Roth wint het verzet tegen het regime van Bouterse aan kracht, waarbij de ANSUS Foundation probeert zichzelf te positioneren als een belangrijke speler in de bevrijdingsbeweging. Het verhaal wordt nog ingewikkelder met onthullingen over de achtergronden van de huurlingen, inclusief hun leider, kapitein Zack, bekend om zijn extreemrechtse opvattingen en uitgebreide gevechtservaring. Het is niet verrassend wanneer we horen over Bakers plannen om “…een witte, autonome enclave in Suriname te creëren, met luxe hotels en dergelijke. Die enclave zal verplicht zijn een deel van zijn rijkdom te investeren in Suriname. Neem bijvoorbeeld de Duitse gemeenschap in Brazilië.”⁴
De geschatte kosten van de operatie liggen tussen 2,5 en 7 miljoen gulden, waarbij beloften van lucratieve bauxietconcessies dienen als onderdeel van de betaling aan de wapenleverancier. Toch hangt de uitvoering van het plan af van de vorming van een regering in ballingschap en het navigeren door de Nederlandse wettelijke beperkingen om te verzekeren dat geen Surinaamse staatsburgers deelnemen aan de coup.
De strategen van de coup mikken op minimale geweldshandelingen, met plannen om Bouterse gevangen te nemen en controle te verkrijgen over de nationale omroepstations. Ze verwachten weinig weerstand van de Surinaamse bevolking, van wie velen verlangen naar bevrijding van Bouterse’s onderdrukkende regime.
Er valt hier veel te ontleden, dus laat ik het wat eenvoudiger maken:
Leiderschapswisseling: De dag voordat Roths boek uitkwam, werd Glenn Tjong Akiet, voormalig secretaris-generaal van de Surinaamse Moederunie (die u zich misschien herinnert van ontmoetingen met klinisch psychiater en weekendstrijder Dr. John), de nieuwe leider van de Raad voor de Bevrijding van Suriname. Hij verving Henk Chin A Sen, die financiële druk aanhaalde en beweerde terug te keren naar zijn medische praktijk.⁵ Tijdens zijn persconferentie verklaarde Glenn: “Ik wil niet Gandhi blijven. Ik sterf liever strijdend.”
Nieuwe militante groepen voor verandering: Paul Somohardjo (die ook Dr. John’s coup in 1984 steunde) verliet de Raad. Hij heeft twee nieuwe groepen opgericht, genaamd Fighters for Democracy en Justice Pendawa Lima. Hij overtuigt vluchtelingen uit Suriname die veiligheid zoeken in Nederland om zich bij zijn zaak aan te sluiten, waarbij hij hen een plek aanbiedt om te verblijven als ze kunnen betalen en hun wapens doneren aan zijn zaak. Hij onderhandelt om die wapens aan te bieden aan een groep van 300 Angolese huurlingen om Suriname terug te nemen.⁶ Zijn hoofdkwartier is een klooster waar ook de nieuwe, meer actiegerichte Raad van Glenn Tjong Akiet is gevestigd.
Op zoek naar een nieuwe regering: George Baker werkt samen met de Makmur Foundation, eveneens geleid door Paul Somohardjo, om een regering in ballingschap op te zetten die klaarstaat om in te grijpen. Paul is een beetje zoals een Surinaamse Oliver North, maar dan met veel coole kleding en bijpassend kapsel. Omdat hij niet langer officieel actief is binnen de Raad, kan hij nu meer onconventionele aanpakken hanteren. Paul vindt het leuk om de relatie met Baker publiekelijk te bagatelliseren:
“Hij komt hier soms naar feestjes… Maar hij heeft niets te maken met mogelijke couppogingen en Amerikaanse huurlingen.”⁷
Onbekende miljonair met een motief: In Suriname zijn er slechts enkele rijke mannen die een coup kunnen financieren en een persoonlijke wrok hebben tegen Bouterse vanwege de executie van hun zoon. Een van hen is Edgar Wijngaarde, ooit een gevierd voetballer en later succesvol in zaken, waaronder verzekeringen, hotels en casino’s. Zijn woede was voelbaar toen hij de Raad in ‘83 verliet en de leden bekritiseerde omdat ze zich op financiële compensatie richtten in plaats van op actie, vooral na het tragische verlies van zijn zoon Frank, een journalist geëxecuteerd door Bouterse. Sandew Hira noemde een Emile Wijngaarde (onzeker of familie) als “de grootste verdediger van het kapitalisme in Suriname” en mogelijk betrokken bij de opstand voor het bloedbad van december.⁸ Een andere mogelijke ondersteuner is Somradj Robby Sohansingh, bekend van zijn bedrijf in de gebroken steensector. Het diepe persoonlijke verlies en de aanzienlijke middelen van deze mannen positioneren hen als de vermoedelijke financiers achter een coup gericht op verandering.
p het eerste gezicht leek de ANSUS Foundation champagne te drinken op een bierbudget. Toen vertegenwoordigers van het enigmatische David Randolph Enterprises enkele maanden eerder op bezoek kwamen, overhandigden ze Baker letterlijk een speelboek met twee opties: directe actie—aanvallen op vitale doelwitten in Suriname om Bouterse snel en effectief omver te werpen in een eenmalige operatie (kosten ongeveer $6 miljoen), of deelnemen aan onconventionele oorlogsvoering, wat de oprichting van een nationale bevrijdingsbeweging door gefaseerde acties vereist.
Wanhopig op zoek naar geld en geneigd tot directe actie, besloot George Baker zijn coup op de ouderwetse manier te financieren—door naar de bank te gaan en om geld te vragen. Op 21 februari 1986, twee weken voor de publicatie van Roths boek, stelde Baker een brief op aan het management van AMRO Bank. Wat volgt is een reconstructie van die brief, met gebruik van citaten en fragmenten uit de Nederlandse krant Het Parool.⁹
Aan wie het aangaat,
Allereerst willen wij ons voorstellen. Wij zijn een jonge organisatie die pleit voor een vrij en onafhankelijk democratisch Suriname, met al onze inspanningen gericht op dit doel. Gezien de succesvolle resultaten die de afgelopen jaren zijn behaald, kunnen wij zeggen dat de organisatie en realisatie van de bevrijding en wederopbouw van ons land niet lang meer zal duren. Wij beschikken over uitstekende militaire expertise, verworven door gerichte campagnes, gepubliceerd in onder andere Soldiers of Fortune, de Herald Tribune, enzovoort.
Het opmerkelijke aspect van onze reis is de interesse van multinationals om onze doelen te ondersteunen. Het is minder verrassend wanneer men bedenkt dat deze multinationals hun hulp niet zonder verwachtingen aanbieden; in ruil daarvoor verwachten zij rechten te verkrijgen op de mineralen en grondstoffen van Suriname. Het is van groot belang te begrijpen dat dit precies is wat wij willen vermijden: de mineralen en grondstoffen behoren toe aan het Surinaamse volk en zullen zo blijven. Wij zijn ons ervan bewust dat hulp niet volledig gratis en nobel kan zijn; inderdaad, sommige middelen zoals wapens, uitrusting en informatie vereisen aanzienlijke financiële investeringen. Om u een idee te geven van de omvang van dergelijke kosten, kunnen wij schattingen geven op basis van informatie verstrekt door buitenlandse contacten. Lees: een Inlichtingendienst.
Gezien de recente toespraak van de President van de Verenigde Staten, Ronald Reagan, in zijn State of the Union-toespraak, waarin hij steun beloofde aan alle vrijheidsstrijders overal in hun strijd tegen het communisme, en rekening houdend met een recente verklaring van hem in een interview met de Washington Post, geloven wij dat de overwinning op het regime van Bouterse nabij is.
Onze onmiddellijke behoefte is financiële capaciteit om wapens aan te schaffen. De contacten voor mogelijke wapenleveringen zijn gelegd, evenals het plan voor onze strategie, dat wij van plan zijn te volgen. Wij zullen voorkeursbehandeling bieden aan degenen die ons materieel hebben gesteund, met belangen in de handel van Suriname.
Het is cruciaal te erkennen dat Gaddafi’s Libië legerleider Bouterse met dubieuze bedoelingen benadert. Het dwarsbomen van deze plannen is essentieel, aangezien Gaddafi’s succes een catastrofe voor Suriname zou kunnen betekenen en onbedoeld een springplank voor de Verenigde Staten zou creëren—een scenario gebaseerd op feiten, niet op speculatie.
Om onze zaak verder te bevorderen, hebben wij financiële middelen nodig om wapens aan te schaffen. De basis is gelegd, met contacten en plannen voor wapenverwerving en de daaropvolgende strategie. Degenen die ons substantieel hebben geholpen, zullen naar behoren worden erkend en prioriteit krijgen in het opkomende Suriname. In ruil daarvoor verzekeren wij onze weldoeners de hoogste mate van vertrouwelijkheid en anonimiteit. Wij hopen op uw onmisbare steun voor een autonoom en democratisch Suriname.
Met vriendelijke groet,
George Baker
President, ‘ANSUS-FOUNDATION’
Ik heb de vrijheid genomen om enkele passages van de brief te markeren die bijzonder interessant zijn. Baker beweert dat multinationale bedrijven geïnteresseerd zijn in het steunen van de coup om toegang te krijgen tot de mineralen en grondstoffen van Suriname (waarschijnlijk bauxiet). Ze worden niet bij naam genoemd, maar het beperkt de lijst. Daarnaast stelt hij dat de gedetailleerde invasieplannen die aan hem werden verstrekt, en die ANSUS van plan is te volgen, zijn geleverd door Inlichtingendiensten. Dit is de eerste erkenning van Baker dat hij met inlichtingenbronnen heeft gewerkt. Hoewel ze niet bij naam worden genoemd, verwijst zijn brief verder naar de toespraken van president Reagan ter ondersteuning van vrijheidsstrijders tegen het communisme. De implicatie lijkt te zijn dat David Randolph Enterprises, de entiteit die de invasieplannen leverde, in feite Amerikaanse inlichtingendiensten waren.
ANSUS leek vastbesloten tot directe actie, maar toen hun bankaanbiedingen werden afgewezen, moesten ze genoegen nemen met een budgetvriendelijke keuze: de MacMillan Group. Zoals het oude gezegde luidt: “Het probleem met gratis advies is dat je krijgt waarvoor je betaalt”—een principe dat ook geldt voor huurlingen. Toen bleek dat het hebben van een officier een vereiste van ANSUS was, “promoveerde” de MacMillan Group een voormalige kok in het Britse leger tot “majoor” om aan deze eis te voldoen, en vervolgens huurden ze de bloeddorstige Captain Zack en zijn neo-nazistische kameraden in.¹⁰
Het leek aanvankelijk soepel te verlopen, maar bij verrassingscoupes bestaat er zoiets als te veel publiciteit. Eerst besloot Baker deel te nemen aan een uitgebreide Duitse tv-documentaire, waarna veel Surinamers hun steun introkken. Vervolgens kwam Roth’s onthulling uit en was het element van verrassing volledig verloren.¹¹ Bouterse was bovendien niet langer zo kwetsbaar als onmiddellijk na de coup, aangezien hij economische, technische en militaire steun had ontvangen van Brazilië—een vriendelijke surrogaat gebruikt door het Witte Huis en de CIA om het Bouterse-probleem aan te pakken. Het leek erop dat ANSUS terug naar de tekentafel moest en moest overschakelen op meer onconventionele strategieën.
In de volgende aflevering zal ik vertellen over de eerste keer dat we hoorden over “de zwarte Robin Hood” in Suriname en hoe Burgeroorlogen beginnen.
Links
Leidsch Dagblad. “Miljonair Betaalt Coup in Suriname.” March 19, 1986. Historische Kranten, Erfgoed Leiden en Omstreken. https://leiden.courant.nu/issue/LD/1986-03-19/edition/0/page/7.
Verkerk, Corrie, and Frans Peeters. “‘Een Gek’ Die Geflipte Huursoldaten Werft.” Het Parool, November 4, 1986. https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22George+Baker%22+Suriname&coll=ddd&resultsidentifier=ABCDDD:010832574:mpeg21:a0057&page=1&identifier=ABCDDD:010832574:mpeg21:a0121&cql%5B%5D=%28date+_gte_+%2201-01-1979%22%29&cql%5B%5D=%28date+_lte_+%2201-01-2015%22%29.
Verkerk, Corrie, and Frans Peeters. “‘Een Gek’ Die Geflipte Huursoldaten Werft.” Het Parool, November 4, 1986. https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22George+Baker%22+Suriname&coll=ddd&resultsidentifier=ABCDDD:010832574:mpeg21:a0057&page=1&identifier=ABCDDD:010832574:mpeg21:a0121&cql%5B%5D=%28date+_gte_+%2201-01-1979%22%29&cql%5B%5D=%28date+_lte_+%2201-01-2015%22%29.
Kooij, Willem van der. “‘Successful Missions Will Be Paid Well,’” July 29, 1986. https://www.dropbox.com/scl/fi/t30eztkk3osvfzfk9qbtp/Section4.pdf?rlkey=ss718sc105q4y2a8nvyr4hqd3&st=zn53h476&dl=0.
Federal Bureau of Investigation. “Series 4: FOIA Request No. 1632770: Tommy Lynn Denley.” Information Management Division, Federal Bureau of Investigation, May 22, 2024. https://www.dropbox.com/scl/fi/t30eztkk3osvfzfk9qbtp/Section4.pdf?rlkey=ss718sc105q4y2a8nvyr4hqd3&st=zn53h476&dl=0.
Leidsch Dagblad2. “Chin A Sen Stapt Op Als Voorzitter.” March 14, 1986. Historische Kranten, Erfgoed Leiden en Omstreken. https://leiden.courant.nu/issue/LD/1986-03-14/edition/0/page/5.
Leidsch Dagblad. “Coupe-Aanbod Angolezen Aan Surinaams Verzet.” April 24, 1986. Historische Kranten, Erfgoed Leiden en Omstreken. https://leiden.courant.nu/issue/LD/1986-04-24/edition/0/page/15.
Het Vrije Volk: Democratisch-Socialistisch Dagblad. “Huurlingenleger Zou Rekenen Op Miskito-Indianen.” Gevonden in Delpher. Accessed July 17, 2024. https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22George+Baker%22+Suriname&page=2&cql%5B%5D=%28date+_gte_+%2201-01-1979%22%29&cql%5B%5D=%28date+_lte_+%2201-01-2015%22%29&coll=ddd&redirect=true&identifier=ddd:010948862:mpeg21:a0164&resultsidentifier=ddd:010948862:mpeg21:a0164&rowid=1.
Hira, Sandew. Balans van een coup : drie jaar “Surinaamse revolutie.” Rotterdam : Futile, 1983. 156. http://archive.org/details/balansvaneencoup0000hira.
Het Parool. “Bedelbrief in de Strijd Tegen Bouterse.” July 29, 1986. Gevonden in Delpher. https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ABCDDD:010831809:mpeg21:p003.
According to Frits Hirschland, In 1989, Hans Jörg Schimanek, Reinhard Rade, and Hubert Lorenz, all affiliated with neo-Nazi groups, were involved in a plot to assassinate Brunswijk in Suriname. Their mission was allegedly organized by an agent of the Surinamese Criminal Investigation Department (CID) based at the Surinamese Consulate in Amsterdam. The neo-Nazis attempted to infiltrate the Jungle Commando by presenting themselves as military experts and obtained Surinamese visas through a diplomat. They were arrested upon arrival and deported to French Guiana, thanks to intelligence from French authorities. Despite being expelled, Schimanek later returned, seeking to re-establish contacts and offer military support to the Jungle Commando, including weapons procurement. Local authorities expressed frustration over their inability to take harsher measures against the neo-Nazis due to legal constraints. Schimanek’s background included connections to right-wing extremist circles in Austria and previous arrests for neo-Nazi activities and illegal possession of weapons.
Algemeen Dagblad. “‘Veel Surinamers Wilden Met Baker in Zee Gaan.’” Gevonden in Delpher. Accessed April 5, 2024. https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=KBPERS01:003057002:mpeg21:a00063.